Jung citaten
Een kleine, zorgvuldige selectie van Jungs bekendste uitspraken, per thema, elk met een zin context zodat ze iets betekenen, plus een kanttekening bij de populaire “Jung-citaten” die niet standhouden.
Jung wordt te pas en te onpas geciteerd, vaak uit zijn verband gerukt en vaak niet eens door hemzelf geschreven. Dit zijn een paar uitspraken die het bewaren waard zijn, met een notitie over waar hij werkelijk heen wilde. Verderop staan de populaire citaten die waarschijnlijk niet van hem zijn.
Jung-citaten worden vaak zonder bron overgenomen, en sommige veelgedeelde regels zijn helemaal niet te herleiden tot zijn gepubliceerde werk. Gebruik deze pagina als geselecteerd beginpunt. Op deze pagina staan de citaten in het Engels (de taal van de Collected Works) of als parafrase in het Nederlands, omdat we geen Nederlandse formulering hebben die we met zekerheid kunnen aanhalen. Wanneer de exacte woorden ertoe doen, controleer je het oorspronkelijke werk of de Nederlandse uitgave. Lees ook het deel “moeilijk te verifiëren” hieronder voordat je zo’n regel als feit herhaalt.
Hoe je Jung-citaten leest zonder ze plat te slaan
Jung schreef als clinicus die vijftig jaar werkte aan een symbolische, vaak moeilijke theorie van de psyche, en niet als bron van losse inspirerende regels. Een citaat dat uit die context is gelicht kan klinken als een tegeltjeswijsheid, terwijl het kortschrift was voor een veel groter klinisch betoog. Twee gewoonten helpen: lees een citaat als deur naar het volledige idee en niet als het hele idee, en beschouw de bron (boek, brief, seminar) als deel van de betekenis, niet als voetnoot die je kunt overslaan.
Voor Nederlandstalige lezers komt daar iets bij: Jung schreef in het Duits en de Collected Works zijn in het Engels vertaald. Citaten die online als “Jung citaten” rondgaan zijn dus meestal vertalingen van vertalingen. Daarom geven we hieronder waar mogelijk de Engelse tekst als referentie en een Nederlandse parafrase zonder aanhalingstekens.
Citaten over het onbewuste
Wat je niet bewust maakt, gaat je leven sturen en dan noem je het het lot.
Parafrase van de bekendste regel die aan Jung wordt toegeschreven, in het Engels meestal: “Until you make the unconscious conscious, it will direct your life and you will call it fate.” Bronstatus: wordt Jung veel toegeschreven, maar de exacte oorspronkelijke bron is niet vastgesteld. Het idee erachter staat wel stevig in zijn werk: de patronen waar je niet naar kijkt, gaan je uiteindelijk sturen terwijl je de omstandigheden de schuld geeft.
Wie naar buiten kijkt, droomt; wie naar binnen kijkt, ontwaakt.
Parafrase van de regel “Who looks outside, dreams; who looks inside, awakes”, die gewoonlijk wordt herleid tot een brief van Jung uit 1916 (bevestig de exacte brief in de Engelse brievenuitgave voordat je hem als bron noemt). Een compact pleidooi voor de blik naar binnen: echte verandering begint bij zelfkennis, niet bij het herschikken van de buitenwereld.
Citaten over de schaduw
Je eigen duisternis kennen is de beste manier om met de duisternis van anderen om te gaan.
Parafrase van de regel “Knowing your own darkness is the best method for dealing with the darknesses of other people”, in het Engels veel aan Jung toegeschreven. Bronstatus: wordt Jung veel toegeschreven, een precieze vindplaats is hier niet bevestigd. De kern: neem je schaduw serieus en je projecteert haar minder.
Het meest beangstigende is jezelf volledig te aanvaarden.
Parafrase van “The most terrifying thing is to accept oneself completely”, in het Engels veel aan Jung toegeschreven; de precieze vindplaats is hier niet bevestigd. Het laat zien waarom schaduwwerk moeilijk is: heelheid betekent ook de delen aanvaarden die je liever zou verloochenen.
Iedereen draagt een schaduw, en hoe minder die in het bewuste leven van het individu is belichaamd, hoe zwarter en dichter ze is.
Parafrase van Jung in Psychology and Religion (Collected Works, deel 11): “Everyone carries a shadow, and the less it is embodied in the individual’s conscious life, the blacker and denser it is.” De schaduw waar je nooit naar kijkt, wordt niet kleiner maar compacter.
Citaten over individuatie en het Zelf
Individuatie is een proces van differentiatie dat de ontwikkeling van de individuele persoonlijkheid ten doel heeft.
Parafrase van de definitie in Psychological Types (Engels: “Individuation is a process of differentiation, having for its goal the development of the individual personality”). Jungs eigen werkdefinitie van individuatie, eenvoudiger dan de meeste parafrases ervan. In het Nederlands verscheen dit werk als Psychologische typen; de precieze Nederlandse formulering heb je dus in de uitgave zelf.
Het Zelf is niet alleen het centrum, maar ook de hele omtrek die zowel het bewuste als het onbewuste omvat. Het is het centrum van die totaliteit, zoals het ik het centrum is van de bewuste geest.
Parafrase van een passage uit Psychology and Alchemy (Collected Works, deel 12), niet uit Aion, ook al wordt dat vaak beweerd. Engels: “The Self is not only the centre but also the whole circumference which embraces both conscious and unconscious.” Het Zelf is de hele psyche, niet alleen het deel waarvan je je bewust bent.
Citaten over dromen en symbolen
De droom is een klein verborgen deurtje in de binnenste en meest geheime hoeken van de ziel.
Parafrase van “The dream is a little hidden door in the innermost and most secret recesses of the soul”. Dit is een bekende regel uit Jungs essays in de Collected Works, niet uit De mens en zijn symbolen, zoals vaak wordt gesteld. Hier is de exacte vindplaats niet nagezocht, dus controleer die voordat je hem als bron noemt. De droom is een ingang en geen code die je één keer oplost en opbergt.
Elke droom is een theater waarin de dromer zelf het toneel is, de speler, de souffleur, de regisseur, de schrijver, het publiek en de criticus.
Parafrase van een passage uit Jungs Collected Works over droompsychologie (Engels: “Every dream is a theatre in which the dreamer is himself the scene, the player, the prompter, the producer, the author, the public, and the critic”). Elke figuur in een droom is ook een stuk van de dromer.
Citaten die vaak aan Jung worden toegeschreven maar moeilijk te verifiëren zijn
Deze twee gaan voortdurend rond als Jung-citaat, maar voor geen van beide is een stevige verwijzing naar een bepaald gepubliceerd werk, brief of seminar bekend. Zie ze hooguit als populaire parafrases, niet als bevestigde Jung.
Het voorrecht van een mensenleven is te worden wie je werkelijk bent.
Engelse versie: “The privilege of a lifetime is to become who you truly are.” Bronstatus: niet geverifieerd. Overal online te vinden, maar er is geen deel van de Collected Works, brief of seminartranscriptie aangewezen als bron.
Ik ben niet wat mij is overkomen, ik ben wat ik besluit te worden.
Engelse versie: “I am not what happened to me, I am what I choose to become.” Bronstatus: niet geverifieerd. Veel gedeeld, maar het staat niet onder deze formulering in Jungs gepubliceerde werk en er is geen primaire bron bevestigd.
Wat je hierna kunt lezen
Raakte een citaat je, dan is het volledige betoog erachter meestal meer de moeite waard dan de regel zelf. Voor de schaduwcitaten leggen de schaduw en schaduwwerk de praktijk uit, niet alleen het idee. Voor individuatie en het Zelf loopt het Zelf door wat heelheid in Jungs model werkelijk betekent. En wil je liever bij de primaire teksten beginnen dan bij tweedehands regels, dan heeft boeken van Jung een leesvolgorde die niet veronderstelt dat je de vaktaal al kent.
Bronnen en verder lezen
- Jung, C. G. The Archetypes and the Collective Unconscious. Collected Works, Vol. 9i. Hoofdbron voor archetypen, het collectief onbewuste, anima en animus en de symbolen van het Zelf.
- Jung, C. G. Aion: Researches into the Phenomenology of the Self. Collected Works, Vol. 9ii. Hoofdbron voor de schaduw, het Zelf en de context van individuatie.
- Jung, C. G. Psychological Types. Hoofdbron voor introversie, extraversie en de lijn die naar MBTI-achtige typologieën loopt.
- International Association for Analytical Psychology Naslagsite over analytische psychologie en Jungiaanse begrippen.
- Society of Analytical Psychology Naslagbron over Jungiaanse analyse en therapie.
Maak het onbewuste bewust
De test laat je archetype en je schaduw zien: een eerste stap richting de regel waar Jung het bekendst om is.
Van citaat naar spiegel
Zie Jungs ideeën terug in je eigen archetype en schaduw.